Tijdens onze workshops hebben Jaap Hollander en ik de vaste gewoonte om rond te bazuinen dat de provocatieve stijl niet alleen fantastisch is, maar ook heel simpel. En om deze uitspraken kracht bij te zetten, wordt gelijk een oefening gestart met als opdracht om het probleem die de cliënt inbrengt in twijfel te trekken met interventies als ‘hoezo is dat een probleem’ of ‘maar dat is toch juist wat jou zo uniek maakt’ en ‘er zouden meer mensen moeten zijn die zo bescheiden zijn als jij bent’.
Dat vervolgens de oefening geen appeltje-eitje is, blijkt elke keer maar weer. Coaches en andere hulpverleners zijn zo gewend om het gegeven probleem serieus te nemen dat het een natuurlijke reflex is om vragen te stellen, dieper in te gaan op het hoe en waarom van het probleem en eventueel alvast toe te werken naar een oplossing van dat probleem. Zo ontstaat een warm en congruente interactie waar geen spoor van uitdaging in te ontdekken valt. En zelfs na de zoveelste oefening valt het menig student zwaar om zijn ingestudeerde houding van begrip, interesse en oplossingsgerichtheid een beetje van zich af te schudden. Laat ik duidelijk zijn: ook de provocatieve coach/therapeut heeft een basishouding van warmte en betrokkenheid. Daar kan geen enkele vorm van coaching zonder. Maar wat de provocatieve stijl zo uniek maakt is de toevoeging van plagerigheid, iets wat dan ook meteen op de lachspieren werkt. Zo kan een client zeggen: ‘ik heb vaak in gezelschap het gevoel dat mensen mij maar een raar figuur vinden’. Voor een provocatieve coach eigenlijk een inkoppertje, want hij zal zeggen: ‘tja, dat zou zomaar helemaal kunnen kloppen’, om eraan toe te voegen: ‘wat heb jij toch een fijn afgestelde sociale radar!’. Vervolgens is het woord weer aan de cliënt om over te brengen wat nu eigenlijk het probleem is. Het vervolg van het gesprek gaat misschien dan wel van een provocatief leien dakje:
Cliënt: tja, eerlijk gezegd vind ik mezelf helemaal niet echt een raar figuur.
Coach: nee, maar hoe je overkomt is een heel andere kwestie. En je bent wel zo fijngevoelig afgesteld dat je dat in gezelschap meteen doorhebt.
Cliënt: eigenlijk zou het me helemaal niets moeten kunnen schelen hoe ik overkom.
Coach: misschien niet, maar zo blasé ben je niet. Heb je een vriendin?
Cliënt: nee, ik heb een vriend. Ik ben gay.
Coach: dat verklaart het dan meteen.
Cliënt: dat je angst heb om je geaardheid te worden afgewezen, zonder dat mensen in gezelschap dat hardop zeggen.
Cliënt: tja, daar heb je wel een gevoelig punt.
Coach: in die zin is het een groot voordeel dat je weet wanneer in wel of niet in goed gezelschap bent, of niet?
Cliënt: zo heb ik het nooit bekeken. Bedankt!
Johan Cruijff zei ooit: ‘je snapt het pas als je het doorhebt’. En zo is het ook met de provocatieve stijl: echt gemakkelijk wordt het pas als je, na veel oefening de warmte, uitdaging en humor tot een speelse mix weet te maken.