blog

Word maar overspannen

Mon, 14 May 2012 07:36:48 +0200

Moet je eerst zelf een kind verliezen om te begrijpen hoe traumatisch dat is voor de ouders? Nou, nee. Vrijwel iedereen begrijpt onmiddellijk hoe diep en slepend het leed is voor dergelijke ouderparen. Hoe anders is dat voor patiënten die lijden aan overspannenheid.

Mensen die zich moeten ontworstelen aan een depressieve hel ondervinden doorgaans weinig sympathie. Erger nog, zelfs de (bedrijfs)arts bejegent de overspannen patiënt meer dan eens met ongeloof, argwaan en een betuttelend schouderklopje. Het grootste probleem is dat de overspannen patiënt de schijn tegen heeft. Zo op het oog is er niet zoveel te zien wat op ziekte wijst. Hij heeft geen rooddoorlopen ogen, geen spraakgebrek, geen schuim op zijn mond of plukken haar die er spontaan uitvallen. Nee, hij heeft hooguit een wat grauw gelaat en een lege, afstandelijk blik in de ogen. Maar dat is de buitenkant. Vanbinnen voelt hij zich verscheurd en twijfelt over de kleinste beslissingen, bijvoorbeeld of hij nu wel of niet een extra klontje suiker in de koffie moet doen. Als het moet dan kan hij ook nog wel een beetje meedoen met een gesprek tussen vrienden als zij op bezoek komen (‘hij doet toch heel normaal...’), maar moet het daarna bezuren omdat hij dan al zijn reserveenergie heeft verbruikt. Dat de overspannen patiënt, na het bezoek, uren op bed moet liggen om bij te komen, is iets wat de buitenwacht niet beseft. Gaat de patiënt met alle moed die hij bij elkaar kan rapen een wandeling in de buurt maken, dan kan hij zomaar een bekende tegen het lijf lopen. Die bekende zal dan ook zomaar kunnen denken: ‘tja, als mijnheer zo frank en vrij buiten kan lopen, waarom is hij dan nog thuis?’. En opnieuw wordt de patiënt in het nauw gedreven als hem wordt gevraagd: ‘zo, jongen lekker gezond even een frisse neus halen, wanneer ga je weer aan het werk?’ Vele uren therapiewerk heb ik er in mijn spreekkamer voor nodig om patiënten ervan te overtuigen dat zij aan niemand verantwoording hoeven af te leggen voor het feit dat zij nu eenmaal ziek zijn. Probleem is dat patiënten zich al schuldig genoeg voelen dat zij zolang hun collega’s en gezinsleden in de steek moeten laten. Herstel door rust en regelmaat gaat doorgaans langzaam en met onvoorspelbare terugvallen. Hierdoor is de patiënt nogal eens gedwongen om gemaakte afspraken weer af te zeggen omdat de benodigde energie toch ontbreekt.

Een veel voorkomende reactie is: ‘het wordt irritant dat we niet op je kunnen rekenen.’ Geloof mij: het is vooral de patiënt die er onder lijdt dat hij nog niet op zichzelf kan rekenen. Overspannenheid is niet iets wat je iemand toewenst. Hoewel. Misschien toch als het bijdraagt aan meer erkenning.

Dolende mannen

Mon, 07 May 2012 18:36:56 +0200

Meer dan eens verschijnt een man op mijn spreekuur met de vraag: ‘wie ben ik eigenlijk’. Deze vraag wordt meestal gevolgd door vragen als ‘wat is mijn echte passie’, ‘wat wil ik (nog) bereiken’ en ‘hoe vind ik weer richting in mijn leven’. Nu zijn dit natuurlijke legitieme vragen. Iedereen is wel eens de weg kwijt op zijn levenspad. Zeker mannen.

Zij verdwalen gemakkelijk wanner zij niet worden ingefluisterd. Want mannen hebben geen richting van binnenuit. Hun probleem is dat zij een vrouw missen. Protesteer niet meteen. Ik weet ook wel dat er mannen zijn die, zonder vrouw in de buurt, de nodige ambitie aan de dag leggen. Maar, dat zijn meestal mannen die, met hun successen, ooit de gedroomde vrouw in de wacht hopen te slepen. In hun verbeelding hebben zij al een vrouw; alleen moet de ontmoeting en definitieve verbintenis nog plaatsvinden (I just haven’t met you yet, Michael Bublé). De mannen met vrouw krijgen, net als vroeger bij hun moeder, nauwkeurige instructies over wat de bedoeling is als het gaat om het juiste levensperspectief. Nu is dat juiste levensperspectief niet iets wereldschokkends. De meeste vrouwen willen gewoon een comfortabel leven plus kinderen en een man die dat mogelijk maakt; dat hij verantwoordelijkheid (potentie) toont en ieder jaar iets meer verdient. Protesteer niet gelijk. Ik weet ook wel dat er vrouwen genoeg zijn die zich zonder man ook prima redden. Maar, dat is nu juist wat ik bedoel. Vrouwen zonder man blijven steevast doorwerken om het voor zichzelf en hun kinderen op orde te houden. De man-alleen raakt op drift en koestert ondertussen de illusie dat hij aan zichzelf genoeg heeft. De werkelijkheid is anders. Mannen hebben helemaal geen plannen. Ja, ze hebben wel plannen. Maar zonder vrouw verdwijnt de absolute noodzaak om die plannen ook gestalte te geven. Nu is in een bestaande liefdesrelatie tussen man en vrouw meestal het probleem dat de man vindt dat zij zeurt; dat hij veel meer zou volbrengen als zij met het gezeur zou ophouden. De man kan hier zo van overtuigd zijn dat hij de relatie verbreekt om van het eeuwige gezeur af te zijn. In dat geval begint zijn probleem pas echt. Want, zonder haar gezeur verdwijnt opnieuw de noodzaak om iets van zijn plannen ten uitvoer te brengen. Nu kan hij een tijdelijke opleving doormaken wanneer hij wat vriendinnetjes aan de haak slaat. Maar het bevredigen van seksuele begeerte alleen is niet genoeg om de man weer aan de praat te krijgen.

Hij moet vastzitten aan een vrouw die hij genoeg bewondert om zich van zijn beste kant te laten zien. Daarom is de dolende man aantrekkelijk voor een vrouw: zij weet dat hij haar nodig heeft.

Faalangst

Mon, 30 Apr 2012 08:28:23 +0200

Succes op maandag is geen garantie voor de dinsdag. Ieder mens is altijd net zo goed als zijn laatste prestatie. De kans om te mislukken is daarom altijd reëel aanwezig. Toch gebruiken mensen het begrip ‘faalangst’ om aan te geven dat zij een irreële angst hebben om door het ijs te zakken.

De overtuiging van faalangstige mensen is dat zij uitstekend kunnen presteren, maar op het cruciale moment ‘dichtklappen’, ‘blokkeren’ of getrakteerd worden op een ‘black-out’. Vervolgens is het de schone taak van de psychotherapeut om de faalangstige patiënt te ‘ontblokkeren’. Nu kan het zijn dat ik de professionele literatuur niet goed bijhoud. Maar tot op heden is mij niets bekend van een therapeutische techniek die effectief de emotionele blokkade van de patiënt weet op te heffen. En dat is ook niet zo vreemd. Er is namelijk iets heel anders aan de hand bij mensen die zeggen dat zij lijden aan faalangst. Angst in het algemeen en faalangst in het bijzonder is geen kwaal die genezen kan worden. Angst is een ‘zijnstoestand’ die met alle lichamelijk reacties van dien (zweten, oorsuizingen, wazige blik) precies aangeeft hoe moeilijk een gegeven taak is voor die persoon. Zo kan het heel goed zijn dat iemand zijn geschiedenisles over het Koningshuis in Nederland perfect kent, maar tijdens het examen de helft vergeet. De echte verklaring is simpel: het presteren onder druk, het presteren wanneer het er op aan komt, het presteren wanneer je op de vingers gekeken wordt, is vele malen moeilijker dan in de veilige omgeving van thuis. Het verschil tussen ‘veilig presteren’ en ‘onveilig presteren’ is te vergelijken met het verschil tussen het oefenen van penaltyschieten op een reguliere trainingsdag en het benutten van een penalty tijdens een belangrijke wedstrijd ten overstaan van een joelend publiek. Het gaat om twee soorten prestaties, die qua moeilijkheidsgraad wezenlijk van elkaar verschillen. En de zogenaamde faalangst is even groot als de mate waarin de persoon de gegeven opdracht als moeilijk ervaart. Zo bekeken is faalangst op lijn te stellen met podiumangst. Iemand kan nog zo goed piano spelen, het publiekelijk vertonen van zijn kunsten vraagt om extra talent en inspanning. Over inspanning gesproken. Mensen met faalangst maken de cruciale denkfout dat wat zij willen kunnen niet moeilijk zou moeten zijn. En in die denkfout zit meteen ook de oplossing. Het gaat om een diepgevoelde acceptatie dat een opdracht (het leven) moeilijk is en daarom des te meer strijd en doorzettingsvermogen vraagt.

Experts spreken over positieve en negatieve faalangst. Gezonde spanning verhoogt de prestatie en ongezonde spanning ondermijnt de prestatie. Mooie woorden, maar een constatering die geen soelaas biedt. Immers, wie vooruit wil komen met de wind tegen, zal op zijn (mentale) fiets toch steviger moeten trappen.

Kindervloek

Mon, 23 Apr 2012 07:30:34 +0200

Toestemming vragen aan de vader van de bruid om te kunnen trouwen, is een traditie van weleer. Tegenwoordig wordt ouders simpelweg medegedeeld dat het huwelijk aanstaande is. Het mag modern zijn, verstandig is het niet. Want, een vaste relatie heeft altijd meer kans van slagen als er een zegen op rust.

Dat geldt ook voor de omgekeerde situatie: als de kinderen uit een eerste huwelijk het tweede huwelijk van vader of moeder niet goedkeuren, dan is de kans op succes ronduit slecht te noemen. Natuurlijk, de liefde of het ontbreken daarvan is een exclusieve aangelegenheid tussen man en vrouw. En wanneer er besloten wordt om te scheiden, dan hoeven de kinderen daar niet per se in gekend te worden. Maar in het leven na de scheiding is de instemming van de kinderen cruciaal. Hebben kinderen de scheiding als voldongen feit moeten accepteren, dan wil dat nog niet zeggen dat zij enthousiast moeten zijn wanneer vader of moeder met een nieuwe partner op de proppen komt. Meestal is dat ook niet zo. Voor kinderen is het een natuurlijk gegeven dat vader en moeder bij elkaar horen, en ook al weten zij van de scheiding, zullen zij de nieuwe partner als een ongewenste indringer zien. Helemaal problematisch wordt het als vader of moeder de nieuwe relatie aan het kind probeert op te dringen. Het is kinderlijk maar waar: meer dan eens komt een ouder bij mij klagen omdat hij er last van heeft dat de kinderen hem het nieuwe geluk niet gunnen. De ouder zegt: ’Mijn leven gaat ook gewoon door, dus moeten mijn kinderen daar maar aan wennen.’ Ik zeg dan: ’U heeft hen al in de steek gelaten door te scheiden, en nu worden zij opnieuw naar het tweede plan gedegradeerd omdat u de nieuwe partner voorrang geeft’. ’Moet ik dan mijn eigen kinderen om toestemming vragen?’ wordt dan met enige verontwaardiging gevraagd. Mijn antwoord is steevast een wedervraag: ’Wilt u dan een nieuwe relatie aangaan waar vanaf het begin een vloek op rust?’ En geloof mij: een kindervloek heeft desastreuze gevolgen. Familiebijeenkomsten worden een hels karwei omdat de kinderen deze gaan saboteren wanneer bekend wordt dat de nieuwe partner aanwezig is. En de opa’s en oma’s vallen tussen wal en schip omdat zij enerzijds de kleinkinderen willen zien, maar anderzijds niet hun eigen kind willen afvallen in zijn nieuw gevonden geluk. Zijn nieuwe, samengestelde gezinnen dan sowieso een bron van chaos en ellende? Dat zou de werkelijkheid ook tekortdoen.

Nee, het is gewoon een kwestie van fatsoen. Om de hand vragen van de dochter is het tonen van respect voor haar afkomst. En om de zegen vragen aan de kinderen voor een nieuwe relatie is eerbied tonen voor hun positie.

Sleur is goed

Mon, 16 Apr 2012 07:39:03 +0200

Sleur is iets wat je zo vaak doet dat het vervelend wordt. Tenminste, zo zegt het woordenboek. Het is in ieder geval een woord met een negatieve bijsmaak omdat het verwijst naar verveling en een kleurloze herhaling van zetten. Toch is het ook een woord dat bedacht is om stelling te nemen.

Het is een protest tegen vaste rituelen en een leven dat gebaseerd is op vertrouwde handelingen die met gemak kunnen worden gereproduceerd. En daarom protesteer ik tegen dit protest. Sleur is juist goed, al was het alleen maar omdat het de mens houvast en geborgenheid biedt. Bedenk alleen maar hoe kinderen gedijen. Zij groeien als kool, en dan vooral in emotionele zin, als zij kunnen vertrouwen op dagelijks terugkerende rituelen. Lekker ontbijten met één boterhammetje kaas, een beschuit met hagelslag en een glas melk, dan naar school en in het klaslokaal achter het tafeltje op dezelfde plek, na schooltijd opgehaald door mama, enzovoort, enzovoort. Geloof mij: volwassenen zijn niet veel anders. Mensen houden niet van verandering, al moeten zij er wel vaak aan geloven. Het kan wel spannend lijken nu de arbeidsmarkt zo onzeker is dat niemand meer een vast contract krijgt. Maar, niets is minder waar. Flexibel werken en multi-inzetbaarheid zijn gewoon moderne, positief klinkende kreten die moeten verhullen dat mensen angstig en onrustig zijn; en dat omdat niemand zijn toekomst meer in perspectief kan zien. Gelukkig is er wel flink wat sleur te genereren in het huishouden: de was doen, strijken, vouwen, opruimen, stofzuigen en de bedden opmaken zijn handelingen waar een sterk mediterende werking vanuit gaat. Wie zijn blik op oneindig zet en zijn verstand op nul kan middels het schillen van de aardappelen en het schoonmaken van de sperziebonen zichzelf volledig ontstressen en de geest vrijmaken voor eventuele onverwachte gebeurtenissen. Zo bekeken is sleur een vorm van wakend slapen waarbij de hersencellen genoeg rust krijgen om nieuwe prikkels adequaat te kunnen verwerken. Daarom hoeft u ook niet ongerust te worden wanneer blijkt dat uw relatie een sleur geworden is. Het is niet de bedoeling natuurlijk dat u uw levenspartner als vanzelfsprekend neemt. Kleine attenties en complimenten zullen nooit vervelen. Maar een relatie die als een sleur aanvoelt, is ook een relatie waarin de partners weten dat ze blindelings op elkaar kunnen vertrouwen. Hij rekent er op dat zijn broodtrommeltje gevuld en al klaar staat als hij naar het werk gaat en zij hoeft niet bang te zijn voor een deurwaarder omdat zij er vanuit gaat dat hij de rekeningen betaalt.

Elke avond zeg ik tegen mijn vrouw dat ik van haar hou. Wat het gewicht van mijn woorden is? Weet ik niet. Ik ben allang blij dát ik het al 35 jaar kan zeggen.

authentiek

Mon, 09 Apr 2012 07:50:01 +0200

Lutz Jacobi is authentiek. Wie? Ja, de onopgepoetste vrouw met zwarte bril die ook partijleider wilde worden van de PvdA. En Henk Bleker, staatssecretaris van Landbouw is, was, of blijft nog wel een beetje authentiek. En over de authenticiteit van Matthijs van Nieuwkerk zijn de meningen verdeeld.

Dat omdat zijn enthousiasme in de Wereld Draait Door toch soms erg gespeeld lijkt. Hoe dan ook, authentiek is ‘hot’. Want wie echt zichzelf durft te zijn, wordt door het Nederlandse publiek als de moeite waard bestempeld. De mediatrainers kunnen naar huis. Vraag is wel wat het authentiek-zijn nu werkelijk betekent. Feit is in ieder geval dat tot voor kort het woord ‘authentiek’ alleen werd gebruikt voor objecten. Zo spreekt men van een ‘authentieke Rembrandt’, waarmee niet wordt bedoeld dat Rembrandt helemaal zichzelf was toen hij schilderde, maar dat het schilderij door Rembrandt echt zelf was geschilderd. Een schilderij is, per definitie, niet-authentiek omdat het altijd een persoonlijke interpretatie is van de werkelijkheid. Maar goed, mensen kunnen dus tegenwoordig ook als authentiek worden gekwalificeerd. En deze kwalificatie is een compliment omdat de persoon in kwestie zonder opsmuk, zonder toneelspel zichzelf presenteert zoals hij nu eenmaal is. Probleem is alleen dat het authentiek-zijn voor de persoon zelf alleen als voordeel geldt als hij goed en zelfverzekerd voor de dag komt. Heeft iemand plankenkoorts of voelt hij zich gespannen of geïrriteerd, dan zal hij al gauw zeggen dat hij niet zichzelf was, dus niet authentiek. In het roemruchte lijsttrekkersdebat met Pim Fortuyn waren Ad Melkert en Hans Dijkstal destijds bijzonder chagrijnig en in hun emotionele uitingen daarom authentiek te noemen. Desondanks was dat optreden ook het moment van hun evidente nederlaag en werd hun authenticiteit door de kiezers meteen afgestraft. Uiteraard waren Melkert en Dijkstal zelf ook niet erg blij met hun vertoonde authenticiteit. Daarentegen was het optreden van Pim Fortuyn altijd één groot toneelspel van branie, enthousiasme en tegendraadsheid. En nu komt de grootste tegenstrijdigheid: ook al stond het optreden van Pim Fortuyn bol van dramatiek, toch leek hij in zijn vertoonde spel weer heel authentiek. Zo bekeken kan het authentiek-zijn dus ook betekenen dat iemand anders durft te zijn dan anderen, ook al speelt hij daarmee een spel; een spel waar hij zelf dan weer heilig in gelooft. Dichterbij huis kan de vraag gesteld worden of de man die tijdens het eten smakt en boert niet authentiek is? Vrouw en kinderen zullen weinig op hebben met dergelijke authenticiteit. Zij zullen eerder zeggen: ‘gedraag je eens een beetje normaal’.

Authentiek-zijn mag dan wel in de mode zijn, het is niet gemakkelijk om jezelf te zijn als dat tegelijkertijd betekent dat negatieve karaktertrekken moeten worden weggelaten. De mediatrainers mogen terugkomen. Het publiek wil alleen mooie plaatjes.

Omdat ik het zeg

Mon, 02 Apr 2012 07:43:07 +0200

Kinderen die schreeuwend door de supermarkt rennen. Pubers die gedrogeerd, dronken en veel te laat op straat hangen. Jonge meiden die al op hun zestiende een abortuskliniek bezoeken. Agressieve schoffies die de buurt onveilig maken of juist hele passieve jongeren die hun schoolleven hebben ingeruild voor de virtuele wereld van computerspelletjes.

Het zijn geen incidenten meer. Het is een groot en verontrustend maatschappelijk probleem; een probleem dat zijn oorsprong vindt in een gebrek aan ouderlijke macht. Ouders zijn bang of niet bij machte om als ‘ouder’ op te treden. Feit is dat de Nederlander een haat-liefde verhouding heeft met het verschijnsel ‘macht’: enerzijds wordt het terzijde geschoven omdat het niet strookt met ons idee dat we elkaars gelijken moeten zijn, anderzijds rennen we als dwazen achter figuren aan die ongenuanceerd autoritair zijn. Gezagsdragers worden bespuugd en uitgefloten en tegelijkertijd schreeuwt iedereen om meer blauw op straat. Deze ongerijmdheid, deze verwarring, deze wankelmoedigheid is terug te vinden in het gezinsleven. Ouders doen wel een poging om huisregels op te leggen, maar willen tegelijkertijd door de kids niet als potentaten gezien worden. Ouders zeggen, bij gelegenheid wel eens ‘nee’, maar zien vanalles door de vingers omdat het toch leuker is om ‘vriendjes’ te blijven. Ouders proberen wel grenzen te stellen (‘niet op het meubilair springen’) maar zijn ook heimelijk trots (?) dat hun kroost zo energiek en karaktervol is. Betrokkenheid is er wel bij de schoolprestaties, maar het kind hoeft maar het woord ‘bemoeizucht’ in de mond te nemen of de ouders druipen schuldbewust af. Ouders hebben verwachtingen (‘haal eerst een diploma’), maar willen het tere kinderzieltje niet beschadigen door dwingend te zijn. Ouders snappen wel hoe belangrijk het is om afspraken te maken (‘voor twaalf uur thuis’), maar leggen geen sancties op (‘een maand geen uitjes meer’) als de afspraak wordt geschonden. Zo bekeken is het geen wonder dat zoveel kinderen gierend uit de bocht vliegen. Zeker, onvoorwaardelijke liefde is de basis van elke ouder-kind-relatie. Maar, tegelijkertijd betekent ouder-zijn ook dat er maar één de baas kan zijn en dat is de ouder. En zolang het kind afhankelijk is van ouderlijke zorg, moet hij zich leren voegen naar de regels die hem worden opgelegd. Een kind zou een kind niet zijn als hij zich niet probeert te ontrekken aan het ouderlijk gezag of, zoals dat tegenwoordig zo mooi heet ‘de grenzen opzoekt’. Maar tot vervelens toe zal de ouder de grenzen moeten blijven stellen, ook al betekent dat het kind het ouderlijk gezeur vervloekt.

Gelukkig is de mondigheid van kinderen in de afgelopen decennia enorm toegenomen. Maar praten en overleggen heeft ook een grens. Het ‘waarom’ van kinderen behoeft uiteindelijk maar één ouderlijk antwoord: ‘omdat ik het zeg’.

Zelfverrukking

Mon, 26 Mar 2012 07:53:15 +0200

Perfect is niemand, zo zullen velen beamen. Evengoed kunnen mensen, in algemene bewoordingen, wel toegeven dat zij tekort schieten met uitspraken als ‘het kan altijd beter’, ‘niets menselijks is mij vreemd’ of ‘ook ik heb mijn tekortkomingen’. Maar zodra gegeven kritiek persoonlijker en concreter wordt,

reageren mensen doorgaans als door een wesp gestoken. Dan ineens is het vermogen tot zelfreflectie volledig verdwenen. En zelfs deze tekortkoming wordt dan vervolgens ontkend. Het is een verschijnsel die tot nadenken stemt. Feit is namelijk dat mensen zichzelf ten diepste als ‘goed’ ervaren. Niemand zal ooit beweren dat hij een slecht mens is. Zelfs de meest notoire, criminele dictator zal zijn daden kunnen rechtvaardigen. Vanuit deze grondhouding van goed-zijn opereert het individu met de intentie om goed te doen. De agressieve voetballer zal met zijn gevaarlijke tackle vechten in het belang van zijn team. En de wetenschapper die stelselmatig zijn onderzoekgegevens vervalst, zal de overtuiging hebben dat hij een leugen vertelt om bestwil; dat hij een boodschap brengt in het publieke belang. Helemaal in de wolken zijn de mensen die zich nadrukkelijk uitsloven om hulpvaardig te zijn. Deze lieden zijn zo gericht op hun eigen dienstverlening dat zij automatisch blind worden voor het dwingende en verstikkende effect van hun acties. Iedereen kent wel iemand die zo voorkomend en vriendelijk is dat hij juist alleen maar irritatie opwekt. Maar de persoon in kwestie is zich van geen enkel kwaad bewust. In tegenstelling tot wat algemeen wordt gedacht, hebben mensen dus een overdreven positief zelfbeeld. Zij zien zichzelf als leuk, gezellig, meewerkend, ondernemend en ijverig. Het geheugen werkt selectief in eigen voordeel en noteert elk initiatief met de grootste nauwkeurigheid en laat elke vorm van passiviteit of desinteresse links liggen. Dat verklaart ook waarom vrijwel iedereen pleegt te zeggen: ‘het moet altijd van mij komen; als ik niets doe, dan zou nooit iets van de grond komen’. Deze algehele zelfverrukking legt de grondslag voor de schrik die ontstaat wanneer er iets van kritiek te horen valt. De kritiek is gelijk een inktvlek op een schone bladzijde waardoor het mooie schrift in één klap als afval naar de prullenbak wordt verwezen. De persoon dreigt geheel en al van zijn eigen voetstuk te vallen en zal alles in het werk stellen om staande te blijven. Dat kan gemakkelijk door de wereld op zijn kop te zetten: het zijn de critici die zich blijkbaar alleen goed kunnen voelen door anderen naar beneden te halen.

Zo bekeken heeft het dus geen enkele zin om uw medemens ongezouten de waarheid te zeggen. U zult alleen maar gezien worden als een onruststoker. Effectiever is anonieme kritiek (‘er zijn geruchten dat jij de kantjes er vanaf loopt’). Dat is gelijk een poederbrief zonder afzender.

Ziektewinst

Mon, 19 Mar 2012 07:32:34 +0100

Dacht ik, in mijn oneindige onnozelheid, dat zieke mensen de gemeenschap altijd geld kosten, blijkt nu ineens het tegendeel: ziekenhuizen kunnen winstgevende bedrijven zijn, met de patiënt en de zorg als verhandelbare producten. Ja, u hoort het goed: ook de gezondheidszorg is een marktplaats geworden.

Op die marktplaats laat uw hartinfarct de kassa in het ziekenhuis rinkelen. En dat is natuurlijk prachtig! Want, laten we wel wezen: tegenover al die ziekte en bijbehorende ellende, mag ook wel iets staan wat de dokter vrolijk stemt. Vraag blijft hoe je dat dan doet. Ik bedoel, winst maken op zieke mensen? Dat is kinderlijk eenvoudig: gewoon creatief zijn. Zo kunnen artsen en verpleegkundigen, als economisch denkende teamleden, aantrekkelijke aanbiedingen doen, waardoor zij hun moderne naam als zorgaanbieders recht doen. U moet dan denken aan complete zorgpakketten, waarbij reclame gemaakt kan worden met ‘twee herniaoperaties voor de prijs van één’, ‘50% korting op een borstreconstructie na een borstamputatie’, of ‘gratis drie consulten bij de psychiater, na mislukte behandeling van uw darmkanker.’ Ook is veel geld te verdienen door het blijmoedig stellen van verkeerde diagnoses. Maak van een onschuldige verkoudheid een zware longontsteking, van wat werkstress een dreigende hartritmestoornis of van normale levensverdriet een gemaskeerde depressie, en de productie-eenheden van het ziekenhuis gaan als vanzelf omhoog. Over productie gesproken: het is, zoals voor elk winstgevend bedrijf, belangrijk dat er flinke volumes worden gecreëerd; en gelukkig wordt in ziekenhuizen al driftig gepraat in bedrijfstermen (hoeveel omzet draai jij vandaag, collega!?). Productie maken doe je simpelweg door zo veel mogelijk patiënten, in de kortst mogelijke tijd, er doorheen te jassen, zodat het lopende bandwerk wordt. Daarom worden patiënten opgedeeld in handige wegwerkcategorieën zoals ‘migraineklanten’, ‘winterteenklanten’ of ‘dotterklanten’, waarmee de sneldenkende, onervaren, maar ambitieuze arts-assistenten kunnen strijden om de productiebeker van de maand. Onlangs werd een geheel nieuw, commercieel idee gelanceerd: domme, onvolwassen mensen zelf laten betalen voor hun kwalen. Het gaat hier om patiënten waarvan iedereen snapt dat zij de uitvinders zijn van hun eigen leed. De eigen-schuld-dikke-bult categorie is enorm: comazuipers, longkanker (rokers), gebroken ledematen (sporters), hersenletsels (motorrijders), brandwonden (mannen achter de barbecue) en depressies (lieden die overspel plegen en moeten scheiden). Ondertussen kunnen de ziekenhuizen ook aan klantenbinding doen door de gangen op te sieren met gezellige horecagelegenheden, kleine supermarkten, kunsttentoonstellingen, en boekwinkels, waardoor de bezoekers ook nog kunnen worden verleid om extra geld uit te geven.

Door de patiënten zelf wordt er veel gemopperd omdat zij zich als een nummer behandeld voelen. Maar, zeg nou zelf: wie winst wil maken, heeft toch geen tijd voor menselijk gezeur en gezever. Bovendien, het doel is niet om de patiënt beter te maken. Nee, de patiënt is het middel geworden om het ziekenhuis financieel gezond te houden.

(Niet) zoals iedereen

Mon, 12 Mar 2012 07:42:05 +0100

Vrijheid, blijheid. Iedereen mag zijn wie hij wil zijn. Tenminste, zolang de wetten van onze rechtstaat worden gerespecteerd. In deze tijdperk van individualisme wordt eigenheid en authenticiteit toegejuicht. Tenminste, zo wordt alom beweerd. Maar, in werkelijkheid is er toch een heersende maatschappelijk norm waar mensen zich aan dienen te houden.

Wie dat niet doet, is op zijn minst verdacht. En meer dan eens komen deze ‘verdachte lieden’ bij de psycholoog of psychiater omdat zij zijn gaan twijfelen aan hun instelling en karakter. Zo zijn er kinderen die tot in lengte van dagen bij hun ouders blijven wonen. Zij genieten van de geborgenheid en financiële zekerheid van thuis; en de ouders zelf hebben geen bezwaar omdat zij profiteren van het feit dat zij nodig zijn. Door kennissen, vrienden en eventuele experts zal worden gezegd: ‘wat een ongezonde relatie hebben die mensen; toch wel triest dat ze zich niet van elkaar kunnen losmaken’. Ik zeg: ‘niemand die er last van heeft, en waarom moeilijk doen als het makkelijk kan.’ Ook zijn er mensen die een dieper gevoel van liefde voor één ander persoon niet hebben. Zij wisselen vaak van baan omdat zij zich ook op dat terrein niet willen vastleggen en zijn wars van elke vorm van langdurige verplichting. De omgeving zal beweren dat zij zich moeten laten behandelen voor hun evidente bindingsangst. Ik zeg: ‘misschien zij deze mensen wel slimmer dan de rest omdat zij hun bewegingsvrijheid in eigen hand houden’. Dan zijn er mensen die nooit iets van passie of ambitie ervaren. Zij doen wat zij moeten doen zonder pieken of dalen te beleven en hebben genoeg aan de sleur van alledag. Het idee van wat-je-echt-zou-willen’ is hen vreemd; zij krijgen liever opdrachten dan dat zij eigen initiatief tonen. De buitenwacht spreekt al gauw van gehoorzame, grijze muizen die bang zijn om echt risico’s te nemen in het leven. Ik zeg: ‘wat fantastisch dat er ook nog mensen bestaan die echt dienend zijn’. Meer dan gedacht wordt, zijn er mensen die een weerzin hebben tegen reizen, vakanties, groepsactiviteiten, culturele manifestaties en plekken waar de massa op af komt. Zij hebben genoeg aan zichzelf en een simpel gezinsleven; zij pakken eerder een boek dan dat zij met de buren praten en wroeten liever in het volkstuintje dan dat zij bij iemand op verjaardagsvisite gaan. Collega’s van mij zouden al gauw zeggen dat hier overduidelijk sprake is van een aanpassingsstoornis en angst voor sociale contacten en intimiteit. Ik zeg: ‘stilte, rust en dicht bij huis is een gezonde manier van leven’.

Geld lenen was ooit de maatschappelijke norm. En mensen die dat weigerden werden getypeerd als dief van hun eigen portemonnee. Nu blijkt dat eigenzinnige spaarzaamheid echt wel loont.

Romantiek of niet

Mon, 05 Mar 2012 08:05:22 +0100

Het begint allemaal zo sprankelend. Hij is smoorverliefd en zij lift in haar gevoel mee op de golven van aandacht, kameraadschap en boeiende gesprekken. Huisje, boompje, beestje is slechts een kwestie van tijd. En mettertijd hebbenen zij samen een gezellig gezinsleven.

Ook hebben zij een goed gezamenlijk inkomen en mooie vakanties met vrienden en familie. De kinderen gedijen, maar zij voelt zich steeds ongelukkiger. Veel te laat dringt het besef bij haar door dat zij zich nooit echt tot hem aangetrokken heeft gevoeld. Op mijn spreekuur verschijnt Petra met tranen in haar ogen. Het gaat hier om een dilemma die veel echtparen zullen herkennen, zeker in de verschillende fases die het (liefdes)leven nu eenmaal kent. Het dagelijks leven is prettig, vertrouwd en veilig, terwijl de passie, de aantrekkingskracht, de verliefdheid en dus ook de behoefte aan lichamelijke intimiteit ver te zoeken is. De vraag die zich opdringt, namelijk blijven of weggaan, is even gemakkelijk gesteld als die moeilijk is om te beantwoorden. Het is een dilemma waar uren, dagen en zelfs jaren over getwijfeld kan worden. En dat is, psychologisch bekeken, logisch. Want, is het niet extreem zelfzuchtig om het hele gezinsverband op te heffen, enkel en alleen maar omdat de persoonlijke behoefte aan romantiek niet wordt vervuld? Omgekeerd kan net zo goed worden geredeneerd dat het asociaal is om vast te houden aan de gemakken van het gewone leventje terwijl de andere partner in het contact telkens weer wordt afgewezen als hij iets van toenadering zoekt. Ook kan worden gesteld dat romantiek een modern westerse uitvinding is en dat het belang daarvan schromelijk wordt overschat. Deze denkwijze impliceert dat stellen tevreden moeten zijn met alles wat zij hebben opgebouwd en niet moeten wegkwijnen in onhaalbare dagdromerij. Oudere echtparen zijn geneigd om de rit uit te zitten, om de doodeenvoudige reden dat het verlies van alle familieverbanden niet opweegt tegen de kans dat ware liefde ooit nog wordt gevonden. Jonge mensen kiezen er eerder voor om de vertrouwdheid van hun bestaan op te geven omdat zij waarde hechten aan het ideaal dat echte liefde een wezenlijk levensbestemming hoort te zijn.Verreweg de meeste mensen gaan tegenwoordig zitten knoeien. Niet alleen de mannen, maar ook de vrouwen gaan van twee walletjes eten: wel vasthouden aan de relatie en tegelijkertijd vreemdgaan met iemand die evenzeer al is uitgekeken op zijn eigen partner. Als de affaire uitkomt, is de geleden schade enorm, vooral omdat het basisvertrouwen in de verhouding voorgoed is ondermijnd.

Als advocaat van de duivel zeg ik tegen Petra: ‘wil je met een schuldgevoel leven tegenover je man en kinderen alleen maar omdat jij niet aan je trekken komt? Petra antwoordt:’nee, maar ik kan alleen met mezelf leven als ik handel vanuit oprechtheid.’

Autisme-light

Mon, 27 Feb 2012 07:32:11 +0100

De diagnose van autisme wordt bij volwassen mannen zelden gesteld. Dit heeft vooral te maken met het feit dat mannen niet aan zichzelf lijden. Zij hebben geen oog voor hun tekortkomingen en vinden het lastig ergens een probleem van in te zien. Zo bekeken is vrijwel elke man minstens als autistisch-light (AL) aan te merken.

En dat alleen al door zijn gebrek aan zelfreflectie. Als de AL-man zich al aanmeldt voor therapie, dan komt dat door zijn vrouw. Haar frustraties lopen vaak zo hoog op dat zij in ieder geval wil weten of zijn eeuwige kreet ‘zo ben ik nu éénmaal’ terecht is of een slap excuus. Het mag dan ‘light’ heten, de vrouw van een AL-man kan het zwaar hebben. Het gaat om subtiel verborgen gebreken die uiterst langzaam maar steeds duidelijker aan het licht komen. Meestal is het gezinsleven dan al in volle gang, waardoor de vrouw zich gevangen weet tussen de neiging enerzijds om op te vlucht te slaan en anderzijds haar gevoel van verantwoordelijkheid om de boel op de rit te houden. Sommige AL-mannen hebben een woordenvloed dat bol staat van clichés zonder dat zij iets wezenlijks zeggen. Andere AL-mannen hebben juist helemaal geen woordenschat en komen niet verder dan stereotype uitspraken als ‘het zal allemaal wel’ of ‘ik zeg maar zo, ik zeg maar niks’. Sommige vrouwen typeren hun man als een aartsleugenaar: ‘pas na jaren kwam ik er achter dat hij enorme schulden had gemaakt; en dat zonder mij ooit ergens over in te lichten’. Sommige AL-mannen zijn voor buitenstaanders bijzonder gevat, maar de vrouw heeft te maken met een man die om alles lacht. Zo kan hij het zelfs brullen van plezier als haar hele kast met porselein omvalt alsof het om een filmscène uit Laurel en Hardy gaat; een manier van doen waardoor zij zich in niets serieus genomen voelt. Centraal bij AL-mannen lijkt daarom het onvermogen om zich enige voorstelling te maken van hoe de ander zich voelt (gebrek aan empathie). De AL-man kan zo dralen bij het opstaan of het aan-tafel-komen dat alles, bij voortduring, in de soep loopt. Dat hij met zijn houding de vrouw in de problemen brengt omdat de kinderen ook hun aandacht vragen, is iets wat de man niet echt kan beroeren. Hij heeft meestal één of andere excentrieke hobby zoals het verzamelen van vogelveren of het natekenen van vrouwen in strandtenue; een hobby waar de man zo in opgaat dat hij de rest van de wereld met gemak kan vergeten.

Misschien dat ooit zijn emotionele onbereikbaarheid haar in hem aantrok. Maar op termijn kan zij zelfs een simpel volwassen gesprek wel vergeten. En hij heeft geen flauw benul waar zij zich over opwindt.

Doe ik zo

Mon, 20 Feb 2012 07:19:55 +0100

Mensen hebben het druk. Razend druk. Daarom ben ik allang blij als iemand zegt: ‘doe ik zo’. Ik bedoel, dat is tenminste een toezegging; een belofte die ooit eens zal worden ingewilligd. Dat betekent ook dat ik nooit moeilijk doe als die toezegging de volgende dag nog niet is verwezenlijkt.

Nee, ik ben een dankbaar mens tegenover eenieder die laat blijken dat hij mij tegemoet wil komen. En zeg nou eerlijk: zo dankbaar zou u ook moeten zijn. Over eerlijkheid gesproken: soms betrap ik mij er op dat ik toch een heel klein beetje ongeduldig kan worden. Dan ga ik zachtjes zeuren met opmerkingen als ‘wanneer is zo’ of ‘zeg niet ja, als je nee bedoelt’ en ‘eerst zien, dan geloven’. En dat kan natuurlijk helemaal niet. Mensen hebben zo hun eigen agenda en kunnen niet op stel en sprong van alles regelen, enkel en alleen maar omdat ik dat graag wil. Ook geeft het geen pas om allerlei psychologische stempels te drukken op deze lieden en het feit dat afspraken niet worden nagekomen. Zo heb ik zelf wel eens de heimelijke gedachte dat doe-ik-zo-mensen een ontwikkelingsstoornis hebben, alsof zij zijn blijven steken in de kindertijd en geen verantwoordelijkheid kunnen dragen voor de verplichtingen die ze wel zijn aangegaan. Ook koester ik wel eens de gedachte dat deze lieden het leuk vinden om machtspelletjes te spelen; dat zij alles uitstellen om te laten voelen dat zij niet voor het karretje gespannen willen worden; een praktische vertaling van het principe: ‘alleen omdat jij mij dit opdraagt, doe ik het juist niet’. Kijk, dat soort overpeinzingen zijn gewoon flauw, al was het alleen maar omdat het getuigt van wantrouwen. Bovendien laat de werkelijkheid zien dat er twee soorten mensen zijn: de denkers en de doeners. De denkers doen in hun verbeelding zoveel, dat zij aan het feitelijk uitvoeren niet toekomen. De doeners hebben geen verbeelding omdat zij alleen maar doende zijn, oftewel: ieder soort heeft zo zijn eigenaardigheden zonder dat de één zich boven de ander hoeft stellen. De doener is geen beter mens dan de denker al gedraagt hij zich vaak wel zo. Ik bedoel, alleen maar omdat de doener zo veel gedaan krijgt wil niet zeggen dat de denker een slecht mens is. Nee, de denker zal meer dan eens ervaren dat problemen zich vanzelf oplossen; dat hij zich mag prijzen dat hij het geduld had om juist niets te doen. Want opschieten is de mantra van deze tijd, waardoor de doeners er, qua imago, veel beter van afkomen.

Wordt u daarom niet op uw wenken bediend, raak dan niet gelijk van de kook. De doe-ik-zo-mensen liggen in bad. En ik denk altijd: ‘dat moet je maar kunnen’.

Diagnose als geloof

Mon, 13 Feb 2012 07:51:08 +0100

Laat er geen misverstand over bestaan: wie één of andere aandoening heeft, is niet te benijden. Gezondheid van lichaam en geest is iets wat ik iedereen gun. Zelfs al zou ik een ergste vijand hebben, dan zou ik hem nog geen ‘diagnose’ toewensen. Tegenstrijdig genoeg zijn er toch mensen die hun kwaal omarmen.

Sterker nog, er is een karakteristieke groep in onze samenleving die zijn ziekte als een geloof belijdt. In dat geval is het oppassen geblazen. Want, één verkeerd woord en de gelovige voelt zich tot in het diepst van zijn ziel gekrenkt. Neem Marisse. Zij heeft, wat iedereen mag weten, een milde vorm van CJV, of: chronisch jeuk onder de voeten. Begrijpelijkerwijs is dit zeer hinderlijk, vooral omdat zij op zeer ongelegen momenten haar voeten moet luchten en insmeren. Soms zijn de jeukaanvallen zo erg dat zij zich ziek moet melden van het werk al was het alleen maar om zich niet te hoeven verantwoorden voor haar afwezigheid tijdens vergaderingen. Zoals dat met gelovigen gaat, belijdt zij haar ziekte vooral in de privésfeer terwijl zij in het openbaar met opvallend gekleurde kousen en speciale gatenschoenen rondloopt. Over mensen die, uit beleefdheid, geen acht slaan op haar voetenkleding zegt Marisse: ‘mensen doen soms net alsof ik een besmettelijke ziekte heb, kijken met opzet langs mij heen alsof ik er niet echt toe doe’. Over mensen die, met beleefde aandacht, een compliment geven over haar voetenkleding zegt Marisse: ‘wat kunnen mensen schijnheilig doen, zogenaamd leuk doen terwijl het overduidelijk is dat zij mij afkeuren; dan heb ik nog liever dat zij niks zeggen’. Over mensen die, met enige betrokkenheid, informeren naar haar voetenkleding en bijbehorende kwaal zegt Marisse: ‘ik zit echt niet op een kruisverhoor te wachten; onderhand heb ik er genoeg van om me te verdedigen; niemand begrijpt ooit echt wat het allemaal voor mij betekent’. Over mensen die meeleven door een suggestie te doen zoals ‘heb je wel eens voetreflexmassage geprobeerd’, zegt Marisse: ‘doktertje spelen zonder diploma is tegenwoordig een nieuwe hobby; ik kan dat soort mensen wel uitkotsen’. Dan is er een enkeling die de euvele moed heeft om iets psychologisch te zeggen zoals ‘misschien staat de jeuk wel voor alles waar je je aan ergert in andere mensen’. Kijk, dan voelt Marisse zich helemaal niet meer serieus genomen omdat haar geloof als inbeelding wordt weggezet. Ondertussen heeft Marisse haar handen vol aan het verkondigen van de waarheid over CJV door felle discussies te voeren met ongelovigen op internet.

Gezond-zijn is iets wat voor iedereen het meest begeerd lijkt. Toch kan de mens in het ziek-zijn een ‘way of life’ vinden. Zie het maar als een passie die het gevoel kan geven onbegrepen uniek te zijn.

Hand op huid

Mon, 06 Feb 2012 07:33:52 +0100

Gebrek aan liefde. Dat is de grootste kwaal die onderhuids in Nederland woekert. Nu is dat niet een typische aandoening waar de Nederlander aan lijdt. Overal in de wereld hebben mensen een tekort aan genegenheid. Maar feit is wel dat de Nederlander niet uitblinkt in het uiten van zijn warmste gevoelens.

En al helemaal niet al het gaat om lichamelijke aanraking. Dat is ook de reden waarom 60% van de mensen die bij de huisarts op het spreekuur verschijnen wel klachten hebben, maar geen officiële medische diagnose meekrijgen. Als gevolg van dit fenomeen heeft de huisarts een probleem. Hij wil niets liever dan zijn patiënten het juiste medicijn toedienen. Maar, hij kan moeilijk iedereen met hartzeer op schoot nemen, afgezien van het feit dat het wettelijk verboden is. Hij kan hooguit de patiënt een beetje extra aandacht geven in de hoop dat liefdevol, professioneel contact het leed wat verzacht. Bovendien is hij daar ook niet voor opgeleid. Ik bedoel, een huisarts heeft geen kennis als het gaat om de genezende kracht van professionele aanraking. En ook al zou hij die kennis wel hebben, hij heeft domweg geen tijd om iedereen op een deugdelijke manier te behandelen. Daarom wordt het de hoogste tijd dat behandelaars zoals de fysiotherapeut, de schoonheidspecialist en andere geoefende lichaamsmasseurs meer aanzien krijgen. Zowel door verzekeraars als door de medische gemeenschap als geheel worden deze specialisten, die het masseren van het lichaam in de vingers hebben, als tweederangs (paramedici) behandelaars weggezet. Nu krijgt u van mij geen wetenschappelijk bewijs dat hand-op-huid-behandeling een diep genezende werking heeft. Laat daar iemand eindelijk eens op promoveren. Voor nu moet u mij op mijn woord geloven: niets kan de mens zo doen opknappen als het in alle vezels ervaren van zijn eigen lichamelijk bestaat. Als er al een ziel bestaan, dan is deze vooral voelbaar wanneer de bedreven masseur met zijn vloeiend bewegende aanrakingen tot ver onder de huid doordringt. De patiënt ontdekt niet alleen dat hij lichaamsonderdelen heeft waarvan hij het bestaan allang was vergeten, hij ervaart ook een vorm van emotionele bevestiging waar geen enkel ander soort contact tegenop kan. Hand op huid is nu éénmaal de krachtigste en meest directe manier om te ervaren dat je er mag zijn. Het is een gouden combinatie van schouderklop, knipoog en glimlach die met de energie van de behandelaar in ritmische bewegingen op het lichaam van de patiënt wordt overgebracht.

Overigens, er is wel wetenschappelijk bewijs dat een gebrek aan fysiek contact voor kinderen desastreus is voor de (geestelijke) gezondheid. En waarom zou dat anders zijn voor volwassenen? Ieder mens, groot of klein, verdient het om met enige regelmaat vanbinnen te worden opgewarmd. Zijn buitenkant is daar speciaal voor gemaakt.

Contactles

Mon, 30 Jan 2012 05:16:22 +0100

De psychologie is er klaar voor. Maar de scholen laten het liggen. Van aardrijkskunde tot biologie en van wiskunde tot Engels wordt de jeugd voorgeschoteld. Maar niets wordt gedaan om de sociale intelligentie van kinderen te stimuleren. En het trieste resultaat is dat de helft van alle jongvolwassenen verloren rondloopt.

Verloren, als zij op kamers gaan om te studeren. Nu kan ik daar als psycholoog weer geld aan verdienen. Maar ik zeg u eerlijk: daar word ik niet blij van. Beter zou zijn wanneer contactles al op de basisschool als verplicht vak zouden worden ingevoerd. Wat niemand schijnt te beseffen is dat succes, geluk en gezondheid alles te maken heeft met het vermogen om verbonden te zijn met anderen in een wereld die hectisch en chaotisch is. Geen enkel individu kan goed presteren als hij slechts toeschouwer is van het leven; en al helemaal niet wanneer hij het slachtoffer is van pesterijen en sociale uitsluiting. Niets menselijks is ook jongeren vreemd: enerzijds is er de sterke behoefte om er bij te horen, anderzijds is er die vervloekte en verlammende angst om afgewezen te worden. Tja, en wat doe je dan als je die aardige jongen wilt uitnodigen om thuis te komen spelen? Dat zou zomaar het onderwerp kunnen zijn van een eerste contactles. Eerlijk is eerlijk: zelf zou ik als kind maar wat graag contactles hebben gehad; vooral omdat al die leuke meisjes mij wel aardig vonden, maar geen verkering wilden. Ik had al mijn spaargeld wel willen geven om te leren een goed gesprek te voeren en de kunst van het luisteren onder de knie te krijgen. En er is meer. Complimenten geven, omgaan met kritiek, voor jezelf opkomen, spreken in het openbaar, onderhandelen, ruzie maken, onbekenden aanspreken, vriendschappen onderhouden, hulp vragen, beleefdheidsrituelen, verhalen vertellen, oogcontact maken, de eerste kus, staande blijven in een relatie, het uitmaken. Het zijn allemaal onderwerpen die gretig aftrek zou vinden bij jongeren, maar in een cruciale fase van hun leven door niemand wordt aangeboden. Laat ik het zo zeggen: wat heb je er aan om Franse woordjes te leren als je jezelf in het Nederlands niet eens onderhoudend kunt presenteren? Zeg maar nul. Zeg maar niks. Gelukkig is de algehele sociale sfeer in onze samenleving de laatste dertig jaar losser, informeler en openhartiger geworden. En meer dan vroeger besteden ouders aandacht aan hun kinderen door in alle toonaarden het contact te blijven zoeken. Het is daarom geen toeval dat de jeugd van tegenwoordig, algemeen gesproken, verbaler en zelfbewuster in het leven staat.

Toch heeft ook het onderwijs een sociale taak. Want stilzitten en luisteren in de natuurkundeles gaat gemakkelijker wanneer je weet hoe je tijdens de pauze een afspraakje voor in het weekend kunt versieren.

Geamputeerde ego

Mon, 23 Jan 2012 00:50:10 +0100

Mobieltje mee, wel zo gemakkelijk. Daar is iedereen het wel over eens. De hele wereld is bereikbaar. En de kunst is om zelf, als individu, bereikbaar te blijven. Dat het bereikbaar-zijn op elk gewenst moment veilig gesteld moet worden, daar is niet iedereen het over eens.

Steeds vaker zijn klachten te horen over de manier waarop mensen hun mobieltje paraat houden. Deze mopperaars voelen zich als tweederangs burgers behandeld omdat het mobieltje altijd voorrang krijgt. Maar het echte probleem zit dieper. En dat probleem heeft alles te maken met angst voor afwijzing, jaloezie en gevoelens van minderwaardigheid.

Feit is namelijk dat de moderne mens één geworden is met zijn mobieltje. Het mobieltje is het verlengstuk geworden van zijn identiteit: hij is het mobieltje en zijn mobieltje is zijn ik. Daarmee is in wezen alles gezegd. Degene, die zijn mobieltje voortdurend raadpleegt, wil niets anders dan zijn eigen bestaan in de wereld bevestigd zien. En als daar, toevalligerwijs, een ander persoon ‘live’ bij aanwezig is, dan is dat bijzaak.

Ik bedoel, de enkeling dient zich te realiseren dat hij niets voorstelt tegenover de ‘community’ waarmee de-mens-en-zijn-mobieltje in verbinding staat. Natuurlijk, een ‘live-gesprek’ kan voortgang vinden zolang er vanuit de ‘community’ niets aan informatie binnenkomt. Maar zodra de ‘community’ een teken van leven geeft dan is dat voor de mobiele mens hetzelfde als dat zijn hart spreekt. En waarom zou hij het geluid van zijn eigen hart negeren?

Niet dus. Het echte probleem zit dus bij de mensen die niet meegegaan zijn met hun tijd. Dat zijn mensen die misschien wel een mobieltje hebben, maar dan alleen voor functioneel gebruik. Het gaat om ouderwetse types die denken dat het mobieltje alleen bestaat om te bellen. Zij zeggen: ‘bellen of gebeld worden, dat doe je in je eigen tijd; een kwestie van fatsoen'. Maar deze visie is hopeloos achterhaald en kortzichtig. Het dragen van een mobieltje is veel meer dan het hebben van een telefoon zonder stekker. Mobiel-zijn betekent een sterke verbondenheid onderhouden met een wereld die de aanwezigheid van één enkel persoon overstijgt.

De ouderwetse types zijn bang om buiten de boot te vallen, om afgewezen te worden, om er niet toe te doen. En terecht. Want de werkelijkheid laat zien dat zij hopeloos achteroplopen; dat zij liever blijven hangen in verongelijktheid dan aansluiting zoeken bij de nieuwe wereldorde. Zij kunnen zich dan wel ergeren aan het feit dat het één-op-één-contact wordt onderbroken door een belangrijk whatsapp-bericht. Maar deze ergernis is een uiting van onmacht: het niet kunnen accepteren van hun eigen nietigheid.

Docenten eisen dat leerlingen hun mobieltje, bij binnenkomst, inleveren. En dat lijkt correct. Maar dan wordt er wel les gegeven aan een klas vol geamputeerde ego’s.

Emotioneel luchten

Mon, 16 Jan 2012 07:41:53 +0100

Even uithuilen. De frustraties van je afpraten. Boos worden en flink leeglopen. Iedereen heeft wel eens de behoefte om zijn hart te luchten. Het idee is dat een emotionele ontlading goed doet, de geest schoonspoelt zodat de mens weer in balans raakt en zijn dagelijkse bezigheden in alle nuchterheid weer kan oppakken.

Maar dat idee is onzinnig. Want wie zijn emoties de vrije loop laat gaan, raakt eerder alleen nog maar meer van streek. Nu heeft het emotioneel luchten inhoudelijk meestal hetzelfde karakter. Het gaat in de regel om gevoelde krenkingen, momenten in het contact met anderen waar men zich tekort gedaan voelt, genegeerd of geschoffeerd. De toon is die van morele verontwaardiging, van een soort verongelijktheid waarmee de toehoorder welhaast gedwongen wordt om begripvol te zijn: ‘zeg nou zelf, het is toch belachelijk voor woorden dat ik een heel weekend er voor uittrek om Frits te helpen bij de verhuizing en dat hij niet eens te moeite neemt om mij ervoor te bedanken.' Knikt de luisteraar instemmend, dan volgen als vanzelf eentonige variaties op hetzelfde thema: ja, precies en dan te bedenken dat ik aan het einde van de rit niet eens een kopje koffie kreeg aangeboden.' Heeft een gesprekspartner het lef om iets van tegengas te geven (‘maar misschien was Frits zo in beslag genomen door de hele verhuizing dat hij even geen oog had voor wie dan ook’), dan werkt dat als een rode lap op een stier: ‘ja, zeg ga je hem ook nog verdedigen; vind jij het dan normaal om te midden van te verhuisdozen gitaar te gaan spelen terwijl anderen aan het sjouwen zijn; nee, dan is ronduit asociaal, sorry hoor maar daar heb ik geen goed woord voor over'. Het vervelende is ook dat een emotionele ontlading, éénmaal ingezet, niet te stoppen is. Het gaat om dezelfde beweging -maar dan in omgekeerde richting- als wat gebeurt met iemand die één pinda eet: de rest van de pinda’s moeten dan worden opgegeten tot het punt van misselijkheid is bereikt. Wie per se een halt wil toeroepen aan de klager kan het emotioneel-luchten overnemen om er vervolgens een schepje bovenop te doen: ‘ik ga persoonlijk die Frits eens opzoeken en eisen dat hij zijn excuses aanbiedt; als het aan mij ligt dan zal die crimineel er niet mee wegkomen'. Kijk dan volgt nog wel eens wat relatievering: ‘ach nee joh, doe dat nou niet; misschien had Frits gewoon zijn dag niet’.

In de spreekkamer van de psycholoog is het emotioneel-luchten de dagelijkse praktijk. De therapeut heeft daar echter geen speciale behandeling voor. Dat hoeft misschien ook niet. Hij wordt ervoor betaald om te luisteren; en doet als schietschijf goed werk omdat hij voorkomt dat anderen het doelwit worden.

Terugkomen van weggeweest

Mon, 09 Jan 2012 07:44:28 +0100

Het kan de besten overkomen. Sterker nog, het zijn meestal de beste paarden van stal die het overkomt: volledig uitgeput thuis komen te zitten. De huisarts zal zeggen dat er sprake is van overspannenheid, een burnout; of wellicht neemt hij het woord ‘depressie’ in de mond.

Hoe het oordeel ook luidt, de patiënt zal moeten wennen aan het idee dat hij psychisch ziek is; en voor onbepaalde tijd echt afstand moeten nemen van het werk. Daarom is het ook, op zijn zachtst gezegd, medisch onverantwoord om de patiënt onder druk te zetten. Feit is namelijk dat werkgevers verplicht zijn (wet Poortwachter) om per onmiddellijk de zieke werknemer te ondersteunen in zijn terugkeer naar het werk. In de wet staat: ‘...wanneer duidelijk is dat het verzuim langer duurt dan 6 weken dan dient er door de bedrijfsarts een probleemanalyse opgesteld te worden. In deze probleemanalyse staat een beschrijving van de aard van de beperkingen, de mogelijkheden, de doelstelling (terugkeer in eigen functie, dan wel in aangepast werk of een andere functie) en een werkhervattingsprognose’. Nu is ooit deze wet in het leven geroepen om de instroom van arbeidsongeschikten te beperken. En dat is een nobel streven. Maar de dagelijkse praktijk laat zien dat patiënten zich vaak als oplichters of aanstellers behandeld voelen. De bedrijfarts is dan niet de dokter die de patiënt voorziet van noodzakelijke medische zorg. Nee, de bedrijfarts opereert als een betaalde waakhond die, in opdracht van de werkgever, het ziekteverzuim zo effectief mogelijk moet bestrijden. De professionele uitzonderingen daargelaten, is de meest populaire tekst van de bedrijfsarts: ‘hoe eerder u terugkeert naar het werk, hoe beter het is; ga volgende week maar alvast een kopje koffiedrinken met uw collega’s, dan houdt u een beetje ‘feeling’ met de werkvloer’. Het gevolg is dat patiënten bij mij op het spreekuur 10 tissues per minuut uit de tissuebox trekken. Nog meer dan al het geval was, twijfelen zij ernstig aan zichzelf, vooral omdat zij zich door hun vermoeidheid slecht kunnen verdedigen. Juist omdat het meestal gaat om overijverige lieden, is de acceptatie van het ziek-zijn een probleem. En die acceptatie is, boven alles, een noodzakelijke voorwaarde om beter te worden. Als de werkgever samen met de bedrijfsarts ook nog eens de reintegratie-kraan vol openzet, dan raakt de patiënt helemaal de kluts kwijt. De patiënt voelt zich in de regel al schuldig genoeg, vooral omdat hij zijn collega’s achterlaat met meerwerk. Dat schuldgevoel hoeft niet nog eens aangewakkerd te worden door de Poortwachters.

Terugkomen van weggeweest is een moeizaam proces. Heel langzaam herstellen is het motto dat patiënt, bedrijfsarts en werkgever dienen te hanteren. Eén ding staat zeker vast: gezond terugkomen kan alleen als de patiënt ook echt is weggeweest.

Nieuwjaarsstemming

Mon, 02 Jan 2012 07:46:26 +0100

Het nieuwe jaar wordt een moeilijk jaar. Tenminste, zo is de algehele stemming in ons land. Want crisismoe of niet, de crisisgeluiden zullen alleen maar luider klinken. En niet alleen het geluid. Ook de werkelijkheid van 2012 zal u rauw op het dak vallen. Alle zekerheden van weleer, staan nu op de tocht.

Geen vast arbeidscontract, geen volledige vergoedingen bij ziekte en geen waardestijging van het huis dat u ooit met veel optimisme heeft gekocht. Nee, de sfeer is grimmig. En u heeft daar, begrijpelijkerwijs, last van. Zozeer zelfs dat u onderhand echt aan alles gaat twijfelen. Nu is twijfelen aan alles wel heel erg veel. Maar wie crisisbesmet geraakt is, kan nu eenmaal niet meer doen alsof alles koek en ei is. Misschien dat zelfs uw eigen hond niet meer aanvoelt als dat lieve, trouwe beestje, maar meer lijkt op een hebzuchtige veelvraat die altijd uitgelaten wil worden op momenten dat het u net niet uitkomt. Over hebzucht gesproken. Ooit werd het meer-willen gezien als gezonde ambitie; een visie waar u zich tot voor kort prima in kon vinden. Maar dat mag niet meer. Nu zijn het de crisismanagers die het meer-willen in de kiem smoren en het tellen-van-zegeningen weer nieuw leven proberen in te blazen. En al die doemscenario’s gekoppeld aan waarschuwingen dat u met minder tevreden moet zijn, wekken behoorlijke ergernis op. Vervelend is alleen dat u het allemaal niet zomaar naast u neer kunt leggen. Ook u weet dat u meer dan eens op vakantie bent gegaan terwijl u het zich eigenlijk niet kon veroorloven. Erger nog: straks krijgt u een rekening gepresenteerd die u helemaal niet kunt betalen. Die gedachte leidt er zelfs toe dat u niet meer kan genieten van een lekker biefstukje, laat staan dat u nog zin heeft om een dagje te ontspannen in de sauna. Ach, wat kan het schelen. Hutspot en macaroni is goed genoeg. En de auto inruilen voor een elektrische scooter scheelt niet alleen in de wegenbelasting en parkeerboetes, maar verandert uw dagelijkse fileleed op slag in fileleedvermaak. Tenminste, als er in Nederland straks nog files zijn. Want als iedereen op de rem staat, zijn geld op zak houdt en een trui aantrekt in plaats van de verwarming aan te doen, dan kunnen we straks helemaal niets meer aan elkaar verdienen. Zo wordt het heersend pessimisme een stemming waarmee we elkaar alleen maar de afgrond in praten. Dan slaat u angstig-knagende stemming ineens om in brutale opstandigheid, waardoor u meer dan ooit tevoren zin krijgt om gewoon voor uzelf te beginnen.

Het nieuwe jaar wordt een moeilijk jaar; vol onzekerheid en twijfel. Maar dat is ook het lichtpunt. Want wie openlijk durft te twijfelen, bereidt zich voor op iets nieuws. Gelukkig Nieuwjaar.